Nowe prawa konsumentów w 2023 roku
W dniu 1 stycznia 2023 r. weszło w życie wiele ważnych dla przedsiębiorców i konsumentów zmian w prawie. Potrzeba tych zmian wynikła z konieczności wprowadzenia do polskiego prawa przepisów trzech dyrektyw unijnych: Cyfrowej, Towarowej i Omnibus. Celem tych przepisów jest ujednolicenie, a także wzmocnienie ochrony konsumentów w związku z dynamicznie rozwijającym się światem cyfrowym oraz takimi niekorzystnymi zjawiskami jak: fałszywe opinie i promocje, czy też podwójna jakość towarów w rożnych krajach unijnych.
Ponadto uzasadnieniem nowelizacji jest również zamiar wyeliminowania nieuczciwych praktyk rynkowych stosowanych na pokazach handlowych, które to zmiany podjęte zostały z inicjatywy Prezesa UOKiK.
Zmiany obejmują głównie ustawę o prawach konsumenta, ustawę o nieuczciwych praktykach rynkowych oraz ustawę o informowaniu o cenach towarów i usług.
Spis treści:
1. Uwidacznianie cen w przypadku stosowania obniżek
2. Informacja o statusie sprzedawcy
3. Wyższe plasowanie płatnych ofert w wyszukiwarkach
4. Odsprzedaż biletów
5. Niesprawdzone i nieprawdziwe opinie
6. Indywidualne dostosowanie ceny
7. Podwójna jakość w różnych krajach
8. Wydłużenie terminu na odstąpienie od umowy
9. Ograniczenia zawierania umów dotyczących usług finansowych
10. Zakaz przyjmowania płatności przed upływem terminu do odstąpienia od umowy
11. Odstąpienie od niektórych umów dotyczących usług zdrowotnych
12. Niezgodność towaru z umową zamiast rękojmi
13. Nowa regulacja w zakresie towarów i usług cyfrowych
14. Zmiana definicji umowy zawieranej poza lokalem przedsiębiorstwa
15. Zmiana w zakresie danych kontaktowych
16. Podsumowanie
1. Uwidacznianie cen w przypadku stosowania obniżek
Zgodnie z nowymi przepisami w miejscu sprzedaży detalicznej i świadczenia usług przedsiębiorca powinien uwidocznić cenę oraz cenę jednostkową towaru lub usługi w sposób jednoznaczny, niebudzący wątpliwości oraz umożliwiający porównanie cen.
Ponadto gdy sprzedawca informuje o obniżeniu ceny towaru lub usługi, wówczas obok informacji o obniżonej cenie powinien uwidocznić informację o najniższej cenie, która obowiązywała w okresie 30 dni przed wprowadzeniem obniżki.
Jeżeli dany towar lub dana usługa są oferowane do sprzedaży w okresie krótszym niż 30 dni, wtedy przedsiębiorca obok informacji o obniżonej cenie powinien uwidocznić również informację o najniższej cenie tego towaru lub tej usługi, która obowiązywała w okresie od dnia rozpoczęcia oferowania tego towaru lub tej usługi do sprzedaży do dnia wprowadzenia obniżki.
W przypadku towarów, które ulegają szybkiemu zepsuciu lub mają krótki termin przydatności, obok informacji o obniżonej cenie powinno się uwidocznić informację o cenie sprzed pierwszego zastosowania obniżki.
Powyższe zasady przedsiębiorcy obowiązani są stosować również w odniesieniu do reklamy, w której sprzedawca podaje cenę reklamowanego towaru lub usługi.
Celem powyższych zmian jest ograniczenie zjawiska nieuczciwych promocji, czyli sztucznego zawyżania cen przed obniżką, aby wywołać fałszywe wrażenie promocji.
2. Informacja o statusie sprzedawcy
Celem zapewnienia konsumentom większej przejrzystości w odniesieniu do umów zawieranych przez internet, w przypadku oferowania produktów na internetowej platformie handlowej, wprowadzono obowiązek przedstawienia informacji o tym, czy sprzedawca jest przedsiębiorcą. Informacje te mają być uzyskiwane przez platformę handlową na podstawie oświadczenia sprzedawcy (osoby trzeciej oferującej produkty na tej platformie) złożonego dostawcy internetowej platformy handlowej.
Dostawca internetowej platformy handlowej musi również poinformować konsumenta o niestosowaniu przepisów dotyczących konsumentów do umowy zawieranej na internetowej platformie handlowej, jeżeli stroną tej umowy oferującą towary, usługi lub treści cyfrowe nie jest przedsiębiorca.
Konieczne jest również poinformowanie konsumenta o podziale obowiązków związanych z umową, która jest zawierana przez konsumenta na internetowej platformie handlowej, pomiędzy sprzedawcę a dostawcę internetowej platformy handlowej.
3. Wyższe plasowanie płatnych ofert
W celu zapewniania większej przejrzystości umów zawieranych on-line wprowadzono zakaz podawania wyników wyszukiwania bez wyraźnego ujawnienia płatnej reklamy lub płatności dokonanej specjalnie w celu uzyskania wyższego plasowania produktów w ramach wyników wyszukiwania – w odpowiedzi na internetowe wyszukiwanie konsumenta. Należy również przedstawić konsumentowi informacje dotyczące głównych parametrów decydujących o plasowaniu. Nie trzeba jednak ujawniać szczegółów mechanizmu plasowania stosowanego przez przedsiębiorcę, a jedynie ogólne kryteria, procesy i opis podstawowych parametrów, które decydują o plasowaniu.
4. Odsprzedaż biletów
Wprowadzono zakaz odsprzedaży konsumentom biletów na wszelkiego rodzaju imprezy kulturalne lub sportowe, nabytych przez przedsiębiorcę za pomocą botów obchodzących ograniczenia (limity) zakupowe na jedną osobę.
Chodzi o sytuację, gdy przedsiębiorca nabył bilety z wykorzystaniem oprogramowania pozwalającego mu obchodzić środki techniczne lub przekraczać limity techniczne nałożone przez pierwotnego sprzedawcę, aby obejść ograniczenia nałożone w odniesieniu do liczby biletów, które dana osoba może kupić, lub innych zasad mających zastosowanie do zakupu biletów.
5. Niesprawdzone i nieprawdziwe opinie
Zabronione jest twierdzenie przez przedsiębiorcę, który umożliwia dostęp do opinii konsumentów o produktach, że te opinie zostały zamieszczone przez konsumentów, którzy używali danego produktu lub go nabyli, mimo że przedsiębiorca ten nie podjął uzasadnionych i proporcjonalnych kroków, aby sprawdzić, czy opinie te pochodzą od tych konsumentów.
Ponadto, w przypadku gdy przedsiębiorcy umożliwia dostęp do wystawionych przez konsumentów opinii o produktach, powinien wówczas przedstawić informacje o tym, czy i w jaki sposób zapewnia, aby publikowane opinie pochodziły od konsumentów, którzy używali danego produktu lub go nabyli .
Zgodnie z nowymi przepisami zabronione jest również zamieszczanie lub zlecanie zamieszczania innej osobie nieprawdziwych opinii lub rekomendacji konsumentów albo zniekształcanie opinii lub rekomendacji konsumentów w celu promowania produktów.
6. Indywidualne dostosowanie ceny
Przedsiębiorca ma również obowiązek poinformować o indywidualnym dostosowaniu ceny do danego konsumenta na podstawie zautomatyzowanego podejmowania decyzji, jeżeli takie stosuje. Chodzi tu o sytuację automatycznego dostosowania cen do konkretnych konsumentów lub konkretnych kategorii konsumentów. Taka praktyka, gdy np. cena dla konsumentów z określonych regionów lub korzystających z określonego urządzenia, różni się w stosunku do cen ustalonych dla innych konsumentów, będzie możliwa, jednak przedsiębiorca musi o tym, wyraźnie poinformować konsumenta.
7. Podwójna jakość w różnych krajach
Wprowadzono również zakaz stosowania w rożnych krajach unijnych tych samych towarów podwójnej (lepszej i gorszej) jakości. Postanowiono mianowicie, że zakazanym, wprowadzającym w błąd działaniem jest każdy rodzaj wprowadzenia na rynek w co najmniej jednym państwie członkowskim towaru jako identycznego z towarem wprowadzonym na rynki w innych państwach członkowskich, mimo że towar ten w sposób istotny różni się składem lub właściwościami, chyba że przemawiają za tym uzasadnione i obiektywne czynniki.
8. Wydłużenie terminu na odstąpienie
Jeżeli konsument zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa podczas nieumówionej wizyty przedsiębiorcy w miejscu zamieszkania lub zwykłego pobytu konsumenta albo wycieczki, termin do odstąpienia od umowy wynosi 30 dni. Dotychczasowe przepisy przewidujące termin 14 dnia na odstąpienie od umowy, uznano bowiem za niewystarczającą ochronę praw konsumenta w przypadku zawierania umów w tego typu specyficznych okolicznościach.
9. Ograniczenia zawierania umów o usługi finansowe
Obecnie umowa dotycząca usług finansowych nie może być zawarta podczas pokazu lub wycieczki. Zakaz dotyczy także zawarcia umowy dotyczącej usług finansowych, związanej bezpośrednio z ofertą złożoną podczas pokazu, w celu realizacji umowy sprzedaży. W przypadku zawarcia takiej umowy, jest ona nieważna z mocy prawa.
Wprowadzenie tego zakazu podyktowane było występującymi przypadkami wywierania presji na konsumentów w celu zawarcia umów, np. o pakiety medyczne. Konsumenci, w szczególności osoby starsze, udawały się mianowicie na bezpłatne badania, podczas których oferowano im zawieranie umów o usługi medyczne, na które nie było ich stać. Aby sfinansować taki zakup konsumenci byli podwożeni do banków lub innych podmiotów, które świadczą usługi finansowe w celu zaciągnięcia kredytu. Przez cały czas towarzyszył im pracownik sprzedawcy wywierający presję na konsumenta w celu doprowadzenia do finalizacji umowy.
Zakazów tych nie stosuje się jednak do umów zawieranych podczas pokazów organizowanych w miejscu zamieszkania lub zwykłego pobytu konsumenta na jego wyraźne zaproszenie. Ciężar dowodu przedstawienia wyraźnego zaproszenia przez konsumenta spoczywa na przedsiębiorcy.
10. Przyjmowanie płatności przed upływem terminu do odstąpienia
Przedsiębiorca nie może przyjąć płatności przed upływem terminu do odstąpienia od umowy w przypadku zawarcia umowy podczas wycieczki albo nieumówionej wizyty przedsiębiorcy w miejscu zamieszkania lub zwykłego pobytu konsumenta, albo pokazu, chyba że pokaz został zorganizowany w miejscu zamieszkania lub zwykłego pobytu konsumenta na jego wyraźne zaproszenie.
Zmiana ta ma ograniczyć straty po stronie konsumentów, którzy nawet w przypadku terminowego odstąpienia od umowy zawartej podczas pokazu (sprzedaż garnków, odkurzaczy itp.) często nie mogli odzyskać pieniędzy od nieuczciwych przedsiębiorców. Pokazy organizowane przez takich nieuczciwych przedsiębiorców zazwyczaj zorganizowane były w sposób skłaniający konsumentów do podejmowania pochopnych decyzji zakupowych, a cała działalność takich przedsiębiorców oparta była na wprowadzaniu konsumentów w błąd. Wprowadzenie odroczenia płatności ma na celu wyeliminowanie takich nieuczciwych przedsiębiorców z rynku.
11. Odstąpienie od niektórych umów o usługi zdrowotne
Nowelizacja wprowadza również zmianę polegającą na stosowaniu ustawy o prawach konsumenta do umów dotyczących usług zdrowotnych. Uzasadnieniem tej zmiany jest to, że umowy o usługi zdrowotne były często przedmiotem sprzedaży poza lokalem przedsiębiorstwa na rzecz seniorów. Starsze osoby nie były wówczas należycie chronione na podstawie przepisów ustawy o prawach konsumenta, ponieważ przepisów ustawy nie stosowało się do umów dotyczących usług zdrowotnych. W konsekwencji seniorom nie przysługiwało prawo do odstąpienia od takiej umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. Ponadto konsumenci często byli wprowadzani w błąd odnośnie braku możliwości odstąpienia od umowy o abonament medyczny. Ustawa zawiera jednak w przeoisie art. 3a wyłączenia dotyczące stosowania jej przepisów w odniesieniu do niektórych usług zdrowotnych.
12. Niezgodność towaru z umową zamiast rękojmi
W odniesieniu do umów zawieranych przez konsumentów oraz tzw. przedsiębiorców na prawach konsumenta wprowadzono obecnie instytucję niezgodności towaru z umową zamiast rękojmi.
Zgodnie z nowymi przepisami, w pierwszej kolejności, konsument może żądać naprawy lub wymiany towaru, jeżeli jest on niezgodny z umową. W następnej kolejności, konsument może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy. Oświadczenia takie może złożyć w sytuacjach określonych w ustawie, np. gdy przedsiębiorca odmówił doprowadzenia towaru do zgodności z umową lub przedsiębiorca nie doprowadził towaru do zgodności z umową albo brak zgodności towaru z umową występuje nadal, mimo że przedsiębiorca próbował doprowadzić towar do zgodności z umową.
Ponadto konsument ma prawo do odstąpienia od umowy lub obniżenia ceny, bez uprzedniego skorzystania ze środków ochrony polegających na naprawie lub wymianie, gdy brak zgodności towaru z umową jest na tyle istotny, że uzasadnia obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy.
Konsument nie może odstąpić od umowy, jeżeli brak zgodności towaru z umową jest nieistotny. Jednakże korzystanie dla konsumenta w ustawie wprowadzono domniemanie, że brak zgodności towaru z umową jest istotny. To zatem nie konsument będzie musiał wykazać, że brak zgodności towaru z umową jest istotny, ale to sprzedawca będzie musiał wykazać, że niezgodność towaru z umową jest nieistotna.
Skrócono również określony w ustawie o prawach konsumenta termin rozpatrzenia reklamacji z 30 do 14 dni, o ile przepisy odrębne nie wprowadzają innego terminu.
Ponadto obecnie domniemywa się, że brak zgodności towaru z umową, który ujawnił się przed upływem dwóch lat od chwili dostarczenia towaru, istniał w chwili jego dostarczenia, o ile nie zostanie udowodnione inaczej lub domniemania tego nie można pogodzić ze specyfiką towaru lub charakterem braku zgodności towaru z umową. Dotychczas domniemanie zastrzeżone na korzyść konsumenta wynosiło 1 rok. Kiedyś było to tylko 6 miesięcy, więc widać tu ewolucję przepisów w kierunku coraz bardziej rygorystycznej ochrony konsumenta.
13. Nowa regulacja w zakresie towarów i usług cyfrowych
Przepisy ustawy wprowadzają między innymi nowe regulacje dotyczące zgodności treści cyfrowej lub usługi cyfrowej z umową. Treść cyfrowa lub usługa cyfrowa będą uznane za zgodne z umową, jeżeli zgodne z umową pozostają w szczególności ich opis, rodzaj, ilość, jakość, kompletność, funkcjonalność, kompatybilność, interoperacyjność oraz dostępność wsparcia technicznego i aktualizacji, a także przydatność do szczególnego celu, do którego są potrzebne konsumentowi.
Ponadto treści cyfrowe lub usługi cyfrowej muszą być dostarczane z akcesoriami i instrukcjami, których dostarczenia konsument może rozsądnie oczekiwać, a także być zgodne z wersją próbną lub zapowiedzią, które zostały udostępnione konsumentowi przez przedsiębiorcę przed zawarciem umowy.
Przedsiębiorca powinien dostarczyć konsumentowi treść cyfrową lub usługę cyfrową niezwłocznie po zawarciu umowy, chyba że strony postanowiły inaczej.
Jeżeli przedsiębiorca nie dostarczył treści cyfrowej lub usługi cyfrowej, konsument powinien wezwać go do ich dostarczenia. Jeżeli przedsiębiorca nie dostarczy treści cyfrowej lub usługi cyfrowej niezwłocznie lub w dodatkowym, wyraźnie uzgodnionym przez strony terminie, konsument może odstąpić od umowy. Ciężar dowodu dostarczenia treści cyfrowej lub usługi cyfrowej spoczywa na przedsiębiorcy.
Jeżeli treść cyfrowa lub usługa cyfrowa są niezgodne z umową, konsument może żądać doprowadzenia do ich zgodności z umową.
14. Zmiana definicji umowy zawieranej poza lokalem przedsiębiorstwa
Za umowę zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa uważa się również umowę z konsumentem zawartą podczas pokazu zorganizowanego przez przedsiębiorcę, w którym uczestniczy zaproszona bezpośrednio lub pośrednio określona liczba konsumentów, w którego trakcie ma miejsce promocja, składanie ofert sprzedaży lub sprzedaż towarów lub usług, bez względu na to, czy został na niego zorganizowany transport. Umożliwi to konsumentom ewentualne odstąpienie od umowy zawartej w takich okolicznościach.
15. Zmiana w zakresie danych kontaktowych
Zlikwidowano w odniesieniu do umów na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa wymóg podania przez przedsiębiorcę numeru faksu.
Obecnie jednak przedsiębiorca powinien poinformować konsumenta o innym środku komunikacji online, jeżeli taki środek przedsiębiorca dodatkowo udostępnia, który:
a) gwarantuje zachowanie pisemnej korespondencji pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą, w tym daty i godziny takiej korespondencji,
b) spełnia wymogi trwałego nośnika,
c) umożliwia szybkie i efektywne kontaktowanie się konsumenta z przedsiębiorcą.
16. Podsumowanie
⇒ Gdy sprzedawca informuje o obniżeniu ceny, wówczas obok informacji o obniżonej cenie powinien uwidocznić informację o najniższej cenie, która obowiązywała w okresie 30 dni przed wprowadzeniem obniżki.
⇒ W przypadku oferowania produktów na internetowej platformie handlowej, wprowadzono obowiązek przedstawienia informacji o tym, czy sprzedawca jest przedsiębiorcą, a także czy do transakcji stosuje się przepis dotyczące konsumentów.
⇒ W przypadku wyższego plasowania płatnych ofert w wyszukiwarkach, należy wyraźnie ujawnić fakt stosowania płatnej reklamy lub płatności dokonanej specjalnie w celu uzyskania wyższego plasowania produktów w ramach wyników wyszukiwania.
⇒ Wprowadzono zakaz odsprzedaży konsumentom biletów na wszelkiego rodzaju imprezy kulturalne lub sportowe, nabytych przez przedsiębiorcę za pomocą botów obchodzących ograniczenia (limity) zakupowe na jedną osobę.
⇒ Wprowadzono również zakaz zamieszczania lub zlecania zamieszczania innej osobie nieprawdziwych opinii lub rekomendacji. Ponadto w przypadku, gdy przedsiębiorca umożliwia dostęp do opinii konsumentów o produktach i twierdzi, że opinie zostały zamieszczone przez konsumentów, którzy nabyli dany produkt, wówczas ma obowiązek podjąć uzasadnione i proporcjonalne kroki, aby sprawdzić, czy opinie te pochodzą od tych konsumentów. Przedsiębiorca powinien również poinformować konsumentów o tych krokach.
⇒ Przedsiębiorca ma również obowiązek poinformować o indywidualnym dostosowaniu ceny do danego konsumenta na podstawie zautomatyzowanego podejmowania decyzji (np. gdy cena dla konsumentów z określonych regionów lub korzystających z określonego urządzenia, różni się w stosunku do cen ustalonych dla innych konsumentów).
⇒ Wprowadzono zakaz stosowania w rożnych krajach unijnych tych samych towarów podwójnej (lepszej i gorszej) jakości, chyba że przemawiają za tym uzasadnione i obiektywne czynniki.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
