Jak uniknąć opłat za pobyt w DPS? - wniosek o zwolnienie z opłat
Pobyt w domu pomocy społecznej (DPS) jest odpłatny, a zobowiązani do wnoszenia opłat za DPS są w pierwszej kolejności mieszkaniec domu (pensjonariusz), w następnej kolejności jego krewni. W związku z tym, że opłaty za pobyt w DPS są stosunkowo wysokie, to emerytura lub renta pensjonariusza zwykle nie wystarcza na pokrycie opłat za DPS. W takiej sytuacji to rodzina pensjonariusza zobowiązana jest dopłacić różnicę za ten pobyt. Z poniższego wpisu dowiesz się jak nie płacić za pobyt w domu pomocy społecznej (DPS).
Kwestie dotyczące umieszczenia osób wymagających całodobowej opieki w domu pomocy społecznej określone są w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Ustawa określa również zasady ponoszenia opłat za DPS. Zgodnie z przepisem art. 54 ust. 1 ustawy osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.
Spis treści:
1. Wysokość opłaty – miesięczny koszt pobytu
2. Kto i w jakiej kolejności wnosi opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej?
3. Ustalenie opłaty za DPS w drodze umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej
4. Kryteria dochodowe ponoszenia opłat za pobyt w DPS
5. Ustalenie opłaty w drodze decyzji administracyjnej
6. Zwolnienie z opłaty – jak uniknąć opłat za DPS?
7. Fakultatywne zwolnienie z opłat za DPS
8. Sądowa kontrola ustalania zasad odpłatności za pobyt w DPS
9. Podsumowanie
1. Wysokość opłaty - miesięczny koszt pobytu
Pobyt w DPS-ie jest odpłatny a zasady odpłatności za pobyt w domu ustalone są w ustawie. Zobowiązani do wnoszenia opłat za DPS są w pierwszej kolejności mieszkaniec domu (pensjonariusz), w następnej kolejności małżonek oraz zstępni przed wstępnymi, a w ostatniej kolejności gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W związku z tym, że opłaty za pobyt w DPS są stosunkowo wysokie (koszt pobytu wynosi zwykle 4-6 tysięcy złotych za miesiąc), to emerytura lub renta pensjonariusza DPS zwykle nie wystarcza na pokrycie opłat za DPS. W takiej sytuacji to rodzina mieszkańca DPS (rodzica, matki, ojca, dziadka, babci) zobowiązana jest dopłacić różnicę za ten pobyt. Dla rodziny i krewnych osoby przebywającej w DPS często jest to obciążenie finansowe trudne do udźwignięcia.
2. Kto i w jakiej kolejności wnosi opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej?
Ustawa o pomocy społecznej określa kolejność osób, które obowiązane są do wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w DPS. W pierwszej kolejności obowiązany do wnoszenia opłaty jest mieszkaniec DPS (pensjonariusz), w następnej kolejności małżonek oraz zstępni przed wstępnymi, a w ostatniej kolejności gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gmina odpowiada finansowo jedynie wyjątkowo. W przypadku gdy obowiązek wnoszenia opłaty obciąża również gminę, wówczas gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez pozostałe osoby zobowiązane.
W danej kategorii osób zobowiązanych, każda z nich ma obowiązek ponoszenia opłat. Obowiązek ten jest jednak co do zasady zróżnicowany w zależności od dochodów i możliwości danej osoby. Tym samym krewni pensjonariusza mają obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w DPS, który jest związany z samym faktem pokrewieństwa, o ile jednak dana osoba spełnia kryteria dochodowe i jej możliwości pozwalają na wnoszenie opłat.
3. Ustalenie opłaty za DPS w drodze umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej
W praktyce wnoszenie opłat za pobyt w DPS wygląda w ten sposób, że w pierwszej kolejności opłata jest uiszczana z emerytury lub renty pensjonariusza, jednak do wysokości 70% jej dochodów. Jeżeli mieszkaniec DPS jest w stanie pokryć pełne koszty pobytu w DPS, wówczas krewni i gmina, czyli podmioty określone w pkt 2 i 3 art. 61 ustawy o pomocy społecznej, nie mają obowiązku wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy.
Dochody pensjonariusza zwykle jednak nie wystarczają na pokrycie w całości opłat za pobyt w DPS. Wobec tego w następnej kolejności obowiązani do uiszczenia pozostałej części opłaty są małżonek oraz zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki) przed wstępnymi (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie). W celu określenia zasad finansowania pobytu w DPS organ administracyjny ustala krąg osób zobowiązanych i zwraca się do zobowiązanych o przedstawienie ich sytuacji dochodowej. Organ przeprowadza również wywiad środowiskowy wśród osób zobowiązanych. Po ustaleniu sytuacji dochodowej zobowiązanych organ ustala wysokość opłaty jaka może obciążać poszczególne osoby (liczą się kryterium dochodowe i możliwości zobowiązanych, o czym będzie mowa niżej) i wzywa je do zawarcia umowy, na podstawie której opłata będzie wnoszona.
4. Kryteria dochodowe ponoszenia opłat za pobyt w DPS
Ustawa o pomocy społecznej wprowadza kryteria dochodowe dla zobowiązanych, których spełnienie jest warunkiem obciążenia danych osób opłatami. Mianowicie osoby obowiązane uiszczają opłaty, pod warunkiem że spełniają następujące kryteria dochodowe:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Kryterium dochodowe w 2023 r. wynosi dla osoby samotnie gospodarującej – 776 zł (300% to 2328 zł), dla osoby w rodzinie – 600 zł (300% to 1800 zł). Osoby osiągające dochody poniżej 300% kryterium dochodowego nie muszą uiszczać opłaty.
Przykład 1:
W DPS został umieszczony mężczyzna, którego syn prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i jednym dzieckiem. Ich miesięczny dochód wynosi łącznie 6000 złotych. W ich przypadku limit zwolnienia z opłaty wynosi 5400 zł (tj. 300% od kwoty kryterium dochodowego wynoszącego 600 zł = 1800 zł x 3 osoby w rodzinie = 5400 zł). W tej sytuacji z synem pensjonariusza może być zatem co do zasady zawarta umowa o odpłatności za DPS ojca, jednak w kwocie nie większej niż 600 zł miesięcznie (6000 zł – 5400 zł = 600 zł). Jeżeli zatem ww. kwota 600 zł nie wystarczy na pokrycie w pełni opłat za DPS (łącznie z opłatą obciążającą pensjonariusza), to syn poniesie jedynie część opłaty za pobyt ojca w DPS, a resztę opłaty uiści gmina, pod warunkiem że nie ma innych osób zobowiązanych. Syn będzie uiszczał opłatę za DPS jedynie do kwoty różnicy między nadwyżką a kryterium dochodowym (czyli 600 zł miesięcznie), o ile nie występują inne okoliczności, które wpływają na jego możliwości do uiszczania opłat.
Przykład 2:
W DPS została umieszczona kobieta, która otrzymuje emeryturę w wysokości 2500 złotych. Miesięczna opłata za pobyt w DPS, w którym przebywa wynosi 5000 złotych. Z jej emerytury na rzecz opłaty za pobyt w DPS zostanie pobrana kwota 1750 złotych (70% emerytury). Do zapłaty za pobyt w DPS pozostaje zatem 3250 złotych. Kobieta ta ma jedną córkę, która osiąga miesięczne dochody w wysokości 4000 zł. Jej córka jest osobą samotnie gospodarującą. W przypadku córki limit zwolnienia z opłaty wynosi zatem 2328 zł (tj. 300% od kwoty kryterium dochodowego 776 zł = 2328 zł). W tym przypadku z córką pensjonariuszki może być zatem co do zasady zawarta umowa o odpłatności za pobyt matki w DPS, jednak w kwocie nie większej niż 1672 zł miesięcznie (4000 zł – 2328 zł = 1672 zł).
Przepisy nie przewidują natomiast możliwości odnoszenia się do kryterium majątkowego mieszkańca DPS i nakazania mu zbycia takowych składników majątku w celu pokrycia opłaty np. poprzez sprzedaż mieszkania (por. uzasadnienie Wyroku WSA w Opolu z 2022-07-12, II SA/Op 50/22).
Jak uniknąć opłat za pobyt w DPS? Aby uniknąć opłat za pobyt DPS należy złożyć należycie uzasadniony wniosek o zwolnienie z opłaty
5. Ustalenie opłaty w drodze decyzji administracyjnej
W przypadku odmowy zawarcia umowy przez osoby zobowiązane, wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustalana jest w drodze decyzji administracyjnej z uwzględnieniem kryterium dochodowego (biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości zobowiązanego). Jeżeli jednak zobowiązany nie zgodziłyby się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, wówczas wysokość opłaty ustala się w drodze decyzji proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (w częściach równych).
Należy zauważyć, że postępowanie administracyjne prowadzone jest wobec wszystkich osób zobowiązanych, a decyzja dotyczy wszystkich tych osób, w stosunku do których prowadzono postępowanie (organ przy ustalaniu odpłatności za pobyt powinien prowadzić postępowanie wobec wszystkich osób należących do kręgu zobowiązanych, nie może sobie wybrać tylko niektórych osób spośród danego kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w dps-ie).
Ponadto w pierwszej kolejności organ powinien umożliwić osobom zobowiązanym zawarcie umowy o ponoszeniu opłat: do chwili ustalenia obowiązku wnoszenia opłat przez zstępnych w drodze ostatecznej decyzji administracyjnej nie istnieją przeszkody prawne do skonkretyzowania tego obowiązku w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 3 ustawy. Z przedstawionego przez skarżących stanowiska wynika, że są oni skłonni do ponoszenia tych opłat dobrowolnie, po zapoznaniu się z sytuacją prawną i faktyczną sprawy. Organ powinien zatem umożliwić stronom złożenie odpowiednich oświadczeń pozwalających na odczytanie ich woli w zakresie ponoszenia kosztów utrzymania ich babci w Domu Pomocy Społecznej w G. za miesiące lipiec – grudzień 2010r. W przypadku wyrażenia przez strony woli zawarcia umowy w tym zakresie i ustaleniu wysokości w/w opłat satysfakcjonujących obie strony umowy, postępowanie powinno zostać umorzone (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2014 r., IV SA/Gl 877/13).
6. Zwolnienie z opłaty - jak uniknąć opłat za pobyt w DPS?
Możliwe jest zwolnienie z opłat w całości lub w części na wniosek w sytuacjach określonych w art. 64 i 64a ustawy.
Obligatoryjnie organ zwalnia z opłaty w sytuacjach opisanych w art. 64a ustawy:
Osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.
Organ zwalnia zatem obowiązkowo z opłaty na wniosek obowiązanego, w sytuacji gdy na przykład pozbawiono mieszkańca DPS władzy rodzicielskiej nad zobowiązanym albo gdy pensjonariusz DPS stosował przemoc wobec osoby zobowiązanej, pod warunkiem dostarczenia wyroku sądu o skazaniu mieszkańca DPS za przestępstwo.
W przypadku zatem zaistnienia jednej z wyżej wymienionych sytuacji, organ musi zwolnić osobę zobowiązaną z opłaty. Aby uniknąć płacenia należy jednak złożyć należycie uzasadniony wniosek i udowodnić okoliczności stanowiące podstawę zwolnienia, na które się powołujemy.
7. Fakultatywne zwolnienie z opłat za DPS
W przepisie art. 64 mowa jest z kolei o fakultatywnym zwolnieniu (organ „może”) członka rodziny osoby umieszczonej w DPS z obowiązku wnoszenia opłat. Mowa jest tu np. o różnych niewłaściwych zachowaniach osoby przebywającej w DPS wobec zobowiązanego do ponoszenia opłaty z tytułu pobytu albo o przypadku przedstawienia przez osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty wyroku oddalającego alimenty na rzecz domownika DPS. Wyliczenie tych sytuacji jest przykładowe:
Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Ponadto zgodnie z art. 66 ustawy inne podstawy zwolnienia z opłaty za pobyt w DPSie może ustanowić rada gminy:
Rada gminy może określić, w drodze uchwały, dla osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, korzystniejsze warunki ustalania opłat za pobyt w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym, częściowego lub całkowitego zwolnienia z tych opłat, zwrotu należności za okres nieobecności osoby w domu.
Aby skorzystać ze zwolnienia i uniknąć obowiązku wnoszenia opłaty w każdym przypadku należy złożyć wniosek o zastosowanie zwolnienia. Jeżeli organ przychyli się do wniosku, wówczas nie będziemy musieli płacić za dom pomocy społecznej w całości lub części.
Jak uniknąć opłat za pobyt w DPS? Możliwe jest zwolnienie z opłat w całości lub w części. Ustawa wymienia obligatoryjne i fakultatywne podstawy zwolnienia z opłaty
8. Sądowa kontrola ustalania zasad odpłatności za pobyt w DPS
Należy zauważyć, że organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w dps-ie na podstawie art. 64 ustawy „nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo (…). Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygająca o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Sądowa kontrola decyzji opartych na uznaniu administracyjnym polega na sprawdzeniu, czy organ nie nadużył przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania w sprawie, czyniąc rozstrzygnięcie dowolnym” (tak: wyrok WSA w Białymstoku z 11.03.2008, sygn. akt II SA/Bk 114/08).
Wśród okoliczności, które najczęściej mogą znaleźć zastosowanie jako podstawa zwolnienia z opłaty za dom pomocy społecznej należy wymienić wysokie koszty utrzymania zobowiązanego, które uniemożliwiają uiszczanie opłaty za pobyt w DPS lub rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Chodzić może o różnego rodzaju naganne zachowania osoby przebywającej w DPS wobec osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat, które mogą być podstawą zwolnienia z obowiązku opłaty za pobyt.
9. Podsumowanie - Jak uniknąć opłat za pobyt w DPS?
⇒ W pierwszej kolejności obowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS jest mieszkaniec DPS (pensjonariusz), w następnej kolejności małżonek oraz zstępni przed wstępnymi, a w ostatniej kolejności gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.
⇒ Emerytura lub renta pensjonariusza DPS zwykle nie wystarcza na pokrycie opłat za DPS. W takiej sytuacji to rodzina mieszkańca DPS zobowiązana jest dopłacić różnicę za ten pobyt.
⇒ Po ustaleniu sytuacji dochodowej zobowiązanych organ ustala wysokość opłaty jaka może obciążać poszczególne osoby (liczą się kryterium dochodowe i możliwości zobowiązanych) i wzywa je do zawarcia umowy, na podstawie której opłata będzie wnoszona.
⇒ Zobowiązani uiszczają opłaty, pod warunkiem że spełniają kryteria dochodowe.
⇒ W przypadku odmowy zawarcia umowy przez osoby zobowiązane, wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustalana jest w drodze decyzji administracyjnej.
⇒ Możliwe jest zwolnienie z opłat w całości lub w części. Ustawa wymienia obligatoryjne i fakultatywne podstawy zwolnienia z opłaty.
⇒ Aby skorzystać ze zwolnienia i uniknąć obowiązku wnoszenia opłaty w każdym przypadku należy złożyć wniosek o zastosowanie zwolnienia.
⇒ W przypadku gdy organ odmówi zwolnienia możliwa jest zaskarżenie decyzji do sądu administracyjnego.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
