Kancelaria Prawna RESPO
Jak odzyskać pieniądze z obligacji korporacyjnych od emitenta?
Jak odzyskać pieniądze z obligacji korporacyjnych od emitenta? - procedura odzyskiwania od dłużnika należności z obligacji
Dochodzenie od emitenta roszczeń z obligacji korporacyjnych nie zawsze jest proste, jednak obligatariusze nie powinni się poddawać. W wielu przypadkach inwestorom uda się odzyskać pieniądze zainwestowane w obligacje na drodze sądowej wraz z odsetkami, jeżeli będą działać szybko.
Spis treści:
1. Emitent obligacji nie płaci – emisja obligacji w praktyce
2. Wierzytelność z obligacji – czym jest obligacja?
3. Dematerializacja obligacji korporacyjnych
4. Obligacje z zabezpieczeniem – czy są bezpieczniejsze?
5. Liczą się szybkie i zdecydowane działania
6. Kiedy można żądać natychmiastowego wykupu obligacji?
7. Jak skutecznie odzyskać dług z obligacji? – etap polubowny i procedura sądowa
8. Niewypłacalność emitenta – co w przypadku bankructwa?
9. Dochodzenie należności z obligacji od pośredników – misselling
10. Jak odzyskać pieniądze na drodze karnej?
11. Podsumowanie – odzyskanie zainwestowanych środków w praktyce
12. Pomoc w sprawach o zapłatę długów z obligacji – Kancelaria Prawna
1. Emitent obligacji nie płaci – emisja obligacji w praktyce
Obligacje korporacyjne często przedstawiane są jako bezpieczna i zyskowna alternatywa dla inwestorów nie chcących ponosić ryzyka inwestycji w akcje, a także dla tych, którzy szukają wyższego oprocentowania niż to oferowane przez banki na lokatach bankowych. Obligacje korporacyjne stają się popularne zwłaszcza, gdy nastawienie inwestorów jest optymistyczne, a sentyment rynkowy sprzyja podejmowaniu ryzykowniejszych inwestycji na rynku długu. Wiele osób nie zdaje sobie jednak sprawy z ryzyka, jakie wiąże się z inwestowaniem w obligacje emitowane przez firmy. Co więcej na zasadzie skojarzenia z obligacjami skarbowymi emitowanymi przez państwo, niektóre osoby uznają tę formę lokowania kapitału za równie bezpieczną.
W praktyce obligacje korporacyjne, w szczególności te emitowane przez mniejsze spółki, nie są wcale tak pewną inwestycją jak czasem są przedstawiane (nie poruszam tu tematu obligacji Skarbu Państwa, które wymagają osobnego omówienia). Bardzo często dochodzi do sytuacji, w której emitent po emisji obligacji i po wypłacie odsetek za kilka pierwszych okresów zaprzestaje regulowania swoich zobowiązań i wypłacania odsetek. Do tego nie wykupuje również obligacji w terminie wykupu. Często wynika to z utraty płynności finansowej przez emitenta. Zaczyna się zwodzenie inwestorów, przesuwanie terminów, prośby o podpisywanie porozumień o zgodzie na umorzenie należnych inwestorom odsetek, a ostatecznie często i tak obligacje nie są wykupowane. Nierzadko cała ta gra z inwestorami ma jedynie na celu doprowadzenie do upływu terminów przedawnienia roszczeń z obligacji lub wręcz przeciągnięcie sprawy aż do czasu, gdy spółka nie ma już żadnego majątku, który mógłby posłużyć na spłatę długu z obligacji i nadaje się tylko do upadłości. Po tym jak emitent zaprzestanie obsługiwać zadłużenie z obligacji, zwykle tryb polubowny dochodzenia roszczeń nie na wiele się zda, a emitent nadal podejmuje jedynie pozorowane działania. Dlatego, w przypadku zaprzestania obsługi obligacji przez emitenta, liczy się szybkie i zdecydowane postępowanie ze strony obligatariuszy mające na celu odzyskanie zainwestowanych w obligacje pieniędzy. Sprawne działania windykacyjne najlepiej podjąć od razu, gdy pojawią się pierwsze oznaki po stronie emitenta, że coś może pójść nie tak jak było to obiecywane. W ten sposób zminimalizujemy ryzyko utraty swoich pieniędzy.
2. Wierzytelność z obligacji - czym jest obligacja?
Zgodnie z ustawą o obligacjach: obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji, zwanego „obligatariuszem”, i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia. Świadczenia wynikające z obligacji, sposób ich realizacji oraz związane z nimi prawa i obowiązki emitenta i obligatariuszy określają warunki emisji.
Obligacja to zatem dokument, który potwierdza zaciągnięcie określonego długu przez emitenta, potwierdzający stosunek prawny między stronami. Dług ten może polegać na wypłacaniu posiadaczowi obligacji odsetek (stałych lub zmiennych) w określonych odstępach czasu oraz w terminie wykupu obligacji zwróceniu kwoty, która została pożyczona od posiadacza obligacji, czyli po prostu wykupieniu obligacji po ich wartości nominalnej (po ustalonej cenie powiększonej o odsetki) W przypadku obligacji zerokuponowych na emitencie ciąży natomiast jedynie obowiązek wykupienia obligacji, które wcześniej zostały sprzedane przez emitenta po cenie niższej niż wartość nominalna. W tym przypadku brak jest odsetek od obligacji, a zysk obligatariusza stanowi różnica pomiędzy ceną zakupu obligacji a ceną nominalną obligacji, po której obligacje zostaną wykupione przez emitenta. Dla firm emisja obligacji stanowi zatem jedną z form pozyskiwania kapitału w celu finansowania ich działalności.
Jak odzyskać pieniądze z obligacji korporacyjnych od emitenta? Nie warto czekać na rozwój wydarzeń, ale najlepiej szybko kierować sprawę do sądu
3. Dematerializacja obligacji korporacyjnych
Obecnie, od kilku lat, obligacje nie mogą już mieć formy dokumentu. Od 1 lipca 2019 nastąpiła bowiem obowiązkowa dematerializacja obligacji niepublicznych, które wcześniej mogły być emitowane w formie fizycznego dokumentu. Obligacje podlegają zarejestrowaniu w depozycie papierów wartościowych prowadzonym zgodnie z ustawą o obrocie instrumentami finansowymi. Pojawił się również nowy podmiot (agent emisji) uczestniczący w emisji obligacji, z którym emitent obowiązkowo musi zawrzeć umowę o wykonywanie funkcji agenta emisji tych papierów wartościowych. Funkcją agenta emisji jest między innymi weryfikacja spełniania przez emitenta wymogów dotyczących emisji papierów wartościowych, wynikających z przepisów prawa. Zmiany te miały na celu rozszerzenie ochrony inwestorów na rynku obligacji.
4. Obligacje z zabezpieczeniem - czy są bezpieczniejsze?
Obligacje często emitowane są w ramach oferty z zabezpieczeniem i jest to przestawiane jako dodatkowy argument przemawiający za bezpieczeństwem tej formy lokaty kapitału. Jest to jednak kolejna kwestia dotycząca obligacji, która wygląda inaczej niż się z pozoru wydaje. Zabezpieczenia wierzytelności wynikających z obligacji mogą polegać na zabezpieczeniu poręczeniem, złożeniu przez emitenta oświadczenia o poddaniu się egzekucji na podstawie art. 777 k.p.c., ustanowieniu hipoteki na nieruchomości, zastawu rejestrowego na ruchomościach lub zbiorach rzeczy lub praw itp.
Na szczęście parę lat temu wydana została ważna uchwała Sądu Najwyższego, który wyjaśnił wątpliwości, co do możliwości dochodzenia przez obligatariuszy roszczeń z hipoteki z pominięciem administratora hipoteki (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt III CZP 55/19). Jest to istotny pogląd wspierający interesy obligatariuszy, gdyż często administrator hipoteki nie realizował w praktyce swoich obowiązków lub podejmował jedynie działania pozorne.
Problem z tymi zabezpieczeniami jest jednak taki, że często, gdy przychodzi do prowadzenia egzekucji z przedmiotu zabezpieczenia, okazuje się, że przedstawia on znacznie niższą wartość niż to było przedstawiane w momencie emisji. W ten sposób zabezpieczenia wierzytelności z obligacji, ustanawiane na wypadek gdyby emitent przestał spłacać obligacje, okazują się czysto iluzoryczne.
W tym miejscu wypada również wspomnieć, że oświadczenie o poddaniu się egzekucji z art. 777 k.p.c. czasem uznaje się za skuteczne jedynie wobec obligatariuszy, którzy nabyli papiery wartościowe w ramach oferty pierwotnej. W ten sposób wyklucza się możliwość wykorzystania tego zabezpieczenia przez inwestorów, którzy nabyli obligacje na rynku wtórnym (Rynek obligacji Catalyst: rynek regulowany i rynek ASO).
5. Liczą się szybkie i zdecydowane działania
Skoro zatem obligacje nie są tak pewną inwestycją jak się wydaje, a zabezpieczenia wierzytelności wynikających z obligacji często okazują się pozorne, to czy jest w ogóle szansa na odzyskanie należności z obligacji? Z mojego doświadczenia wynika, że jeżeli pojawiają się pierwsze opóźnienia w płatnościach przez emitenta, nie warto czekać na rozwój wydarzeń, ale najlepiej szybko kierować sprawę do sądu w celu odzyskania środków z obligacji. Im dłużej czekamy z podjęciem działań windykacyjnych przeciwko emitentom obligacji, tym bardziej maleją szanse na odzyskanie długu z obligacji. Zwykle również metody polubownego załatwienia sprawy zawodzą. Wierzyciele spółki, którzy pierwsi wszczęli sprawnie czynności windykacyjne przeciwko emitentowi obligacji mają największe szanse ze wyegzekwowanie swoich należności. Szybkie i zdecydowane działania powinny zadecydować o skutecznym dochodzeniu wierzytelności z obligacji.
6. Kiedy można żądać natychmiastowego wykupu obligacji?
Gdy pojawią się pierwsze opóźnienia w płatnościach, nie trzeba czekać do dnia wykupu obligacji, aby postawić dług emitenta w stan wymagalności i podjąć przeciwko emitentowi zdecydowane działania. Jeżeli emitent okaże się nierzetelnym kontrahentem i jest w zwłoce z wykonaniem w terminie, w całości lub części, zobowiązań wynikających z obligacji (nie wypłacił w terminie odsetek) jest to przesłanka do żądania od od emitenta przedterminowego wykupu obligacji. W ten sposób następuje natychmiastowa wymagalność roszczenia o wykupienie obligacji. Zgodnie z ustawą o obligacjach: jeżeli emitent jest w zwłoce ze spełnieniem swoich świadczeń obligacje podlegają, na żądanie obligatariusza, natychmiastowemu wykupowi w części, w jakiej przewidują świadczenie pieniężne. Obligatariusz może żądać wykupu obligacji również w przypadku niezawinionego przez emitenta opóźnienia nie krótszego niż 3 dni, chyba że warunki emisji wskażą krótszy okres. Żądanie należy wysłać listem poleconym na adres emitenta zawarty w Rejestrze Przedsiębiorców KRS.
W przypadku gdy emitent nie dokona wykupu obligacji, mimo zaistnienia jednej z wyżej wymienionych okoliczności, wówczas dług z obligacji staje się wymagalny i należy podjąć windykację roszczeń z obligacji korporacyjnych, w szczególności wystąpić do sądu z pozwem o przedterminowy wykup obligacji z odsetkami. Warto skorzystać z tej opcji, gdyż zazwyczaj czekanie na poprawę sytuacji emitenta z nadzieją uzyskania odsetek za pozostałe okresy nie kończy się dobrze. Przed podjęciem decyzji powinno się jednak przejrzeć dokumenty finansowe emitenta, ponieważ czasem jego problemy finansowe faktycznie mogą być jedynie przejściowe.
7. Jak skutecznie odzyskać dług z obligacji? - etap polubowny i procedura sądowa
Zwykle etap polubowny nie doprowadzi do korzystnych dla obligatariuszy rezultatów. W takiej sytuacji pozostaje podjąć odpowiednie kroki prawne (droga sądowa). Do sądu możemy wystąpić z powództwem o zapłatę kwoty wykupu obligacji razem z odsetkami (kapitałowymi i za opóźnienie w spełnieniu świadczenia) po postawieniu wierzytelności w stan wymagalności. W każdym przypadku warto zadbać o należyte uzasadnienie pozwu o zapłatę niewykupionych obligacji i przedstawienie wszystkich niezbędnych dowodów, które potwierdzają wierzytelność z obligacji. Najkorzystniej z punktu widzenia obligatariusza jest skierować sprawę do rozpoznania w postępowaniu nakazowym. Jeżeli nie uda się skierować sprawy do postępowania nakazowego pozostaje tryb postępowania upominawczego lub w ostateczności zwykłego.
Zgodnie z art. 485 § 1 k.p.c. sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, jeżeli fakty uzasadniające dochodzone roszczenie są udowodnione dołączonym do pozwu wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu. Za takie uznanie długu należy uznać obligację, gdyż zgodnie z ustawową definicją jest ona papierem wartościowym, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia.
Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 października 2015 r. (sygn. akt I ACa 1166/15) „z uwagi na legalną definicję obligacji, tego rodzaju papier wartościowy, spełnia wymogi, o których mowa w art. 485 § 1 pkt 2 k.p.c. Do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym uprawnia każdy dokument prywatny , którym powód wykazuje istnienie zobowiązania i jego akceptację przez dłużnika ( tak SN w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 października 2005 r. w sprawie II CK 102/05, Lex nr 604045). W okolicznościach sporu, za taki dokument należy uznać także zaświadczenia, zrównane przez ich wystawcę w skutkach z dokumentem wykazującym legitymację z obligacji na okaziciela, które w powiązaniu z uchwałami organów Spółki (…) Fundusz Kapitałowy (…) wskazują na istnienie zaakceptowanego przez dłużnika zobowiązania„.
Skierowanie sprawy do postępowania nakazowego daje obligatariuszowi szereg korzyści w postaci: niższej opłaty od pozwu, konieczności uiszczenia przez pozwanego emitenta opłaty od ewentualnie wniesionych zarzutów oraz możliwości uzyskania przez obligatariusza na podstawie samego nieprawomocnego nakazu zapłaty zabezpieczenia swoich roszczeń na majątku emitenta.
Po tym gdy zakończy się etap procesowy i uzyskamy wyrok lub sądowy nakaz zapłaty możemy rozpocząć procedurę egzekucyjną w celu przymusowego wyegzekwowania długu przez komornika sądowego.
Jak odzyskać pieniądze z obligacji korporacyjnych od emitenta? Można żądać od emitenta przedterminowego wykupu obligacji
8. Niewypłacalność emitenta - co w przypadku bankructwa?
Co jednak kiedy emitent okazuje się niewypłacalny i nie mamy szans na odzyskanie swoich należności nawet przez komornika? Jeżeli emitent jest bankrutem i została już ogłoszona upadłość, odzyskiwanie środków z obligacji polega na podjęciu szeregu działań w postępowaniu upadłościowym, z których podstawowym jest dokonanie zgłoszenia wierzytelności z obligacji syndykowi masy upadłości. Dotyczy to również tych obligatariuszy, którzy uzyskali nakaz zapłaty lub wyrok przeciwko emitentowi lub których sprawa sądowa wytoczona przeciwko emitentowi jest jeszcze w toku. Również oni powinni dokonać zgłoszenia swojej wierzytelności z tytułu obligacji, a następnie śledzić bieg postępowania sprowadzając, czy ich wierzytelności zostały uznane i czy prawidłowo zostali uwzględnieni w planach podziału funduszów masy upadłości. Na etapie postępowania upadłościowego przydają się również zabezpieczenia wierzytelności z obligacji, gdyż roszczenia obligatariuszy mający takie zabezpieczenia zostaną zaspokojone na preferencyjnych zasadach.
9. Dochodzenie należności z obligacji od pośredników - misselling
Windykacja roszczeń z obligacji korporacyjnych może również polegać na skierowaniu swoich roszczeń przez obligatariuszy do podmiotów, za pośrednictwem których nabyliśmy obligacje, takich jak banki lub domy maklerskie, gdy emitent nie chce wykupić swoich obligacji. W takiej sytuacji bankructwo emitenta niekoniecznie musi oznaczać, że pieniądze zainwestowane w obligacje przepadną. Dotyczy to w szczególności tzw. missellingu, czyli proponowania konsumentom nabycia usług finansowych, które nie odpowiadają potrzebom tych konsumentów ustalonym z uwzględnieniem dostępnych przedsiębiorcy informacji w zakresie cech tych konsumentów lub proponowanie nabycia usług finansowych w sposób nieadekwatny do charakteru tych usług (art. 25 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów).
Zatem gdy sprzedający pośrednik stosował tzw. misselling lub nie dochował należytej staranności albo wprowadził poszkodowanych w błąd, można dochodzić od niego roszczeń zamiast od emitenta (art. 98 ustawy o ofercie publicznej, art. 494 k.s.h, art. 415 k.c.).
Ponadto, gdy okazało się że wniosek o upadłość został złożony za późno, wówczas pociągnięte do odpowiedzialności mogą również zostać władze spółki (zarząd). Chodzi o pozwanie członków zarządu emitenta, którzy ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek niezłożenia wniosku o upadłość w terminie wynikającym z przepisów prawa upadłościowego (art. 21 prawa upadłościowego).
10. Jak odzyskać pieniądze na drodze karnej?
Niekiedy w przypadku braku wykupienia obligacji możliwe jest też dochodzenie swoich roszczeń w postępowaniu karnym, w którym obligatariusze mogą złożyć wniosek o naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem. Nie każdy przypadek niewykupienia obligacji będzie jednak kwalifikował się do postępowania karnego. Tak będzie w przypadku gdy np. emitent wprowadził w błąd nabywcę obligacji co do swojej sytuacji finansowej. Każdą taką sytuację należy indywidualnie przeanalizować.
11. Podsumowanie - Jak odzyskać pieniądze z obligacji korporacyjnych od emitenta?
⇒ W praktyce obligacje korporacyjne nie są tak pewną inwestycją jak często są przedstawiane. Bardzo często dochodzi do sytuacji w której emitent po wypłacie odsetek za kilka pierwszych okresów zaprzestaje regulowania swoich zobowiązań.
⇒ Jeżeli emitent nie spłaca obligacji, nie warto czekać na rozwój wydarzeń, ale najlepiej szybko kierować sprawę do sądu w celu odzyskania środków z obligacji. Do sądu możemy wystąpić z powództwem o zapłatę kwoty wykupu obligacji razem z odsetkami (kapitałowymi i za opóźnienie w spełnieniu świadczenia).
⇒ Gdy pojawią się pierwsze opóźnienia w płatnościach, nie trzeba czekać do dnia wykupu obligacji, aby podjąć przeciwko emitentowi zdecydowane działania. Jeżeli emitent jest w zwłoce z wykonaniem w terminie zobowiązań wynikających z obligacji można żądać od emitenta przedterminowego wykupu obligacji.
⇒ W przypadku ogłoszenia upadłości emitenta ważne jest dokonanie zgłoszenia wierzytelności z obligacji syndykowi masy upadłości.
⇒ Bankructwo emitenta niekoniecznie musi oznaczać, że pieniądze zainwestowane w obligacje przepadną. W takiej sytuacji niekiedy możliwe jest skierowanie swoich roszczeń przez obligatariuszy do podmiotów, za pośrednictwem których nabyliśmy obligacje, takich jak banki lub domy maklerskie (podmioty te odpowiadają za tzw. misselling).
⇒ Gdy okazało się że wniosek o upadłość został złożony za późno, wówczas pociągnięte do odpowiedzialności mogą również zostać władze spółki (zarząd).
⇒ Niekiedy w przypadku braku wykupienia obligacji możliwe jest też dochodzenie swoich roszczeń w postępowaniu karnym, w którym obligatariusze mogą złożyć wniosek o naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem.
12. Pomoc w sprawach o zapłatę długów z obligacji - Kancelaria Prawna
Aby dochodzić swoich roszczeń przeciwko emitentowi niezbędne będzie przeanalizowanie Twojej sytuacji oraz zebranie kompletu dokumentów. W procesie emitent będzie reprezentowany przez profesjonalnego prawnika w osobie radcy prawnego lub adwokata, który będzie reprezentował jego interesy. Uczestniczenie w rozprawach sądowych wymaga również sporo czasu i znajomości procedur. W związku z tym warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który zajmie się całą sprawą za Ciebie.
Jeżeli Twoje obligacje nie zostało wykupione lub emitent zalega z płatnością odsetek i potrzebujesz pomocy, to zapraszam do kontaktu ze mną i moją Kancelarią Prawną. Jako radca prawny z wieloletnim doświadczeniem w prowadzeniu procesów sądowych zapewniam kompleksowe wsparcie na wszystkich etapach postępowania, począwszy od analizy Twojej sytuacji i przygotowania pozwu, aż do wydania wyroku – tak abyś nie musiał się o nic martwić.
Oferuję pomoc w zakresie dochodzenia roszczeń z obligacji Klientom na terenie całej Polski.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
